به گزارش ساحل خبر، مقداد جورغلامی در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره جنگلداری نوین با تاکید بر اینکه جنگل‌ های کشور به‌ ویژه منطقه شمال از اکوسیستم‌ های قدیمی و میراث ثبت‌ شده جهانی هستند، افزود: این عرصه‌ ها جزو منابع طبیعی، انفال و ثروت‌ های عمومی کشور محسوب می‌ شوند و تولیدات و خدمات آن‌ها مشاع و متعلق به همه ملت ایران است.

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران اظهارداشت: بهره‌ برداری و حکمرانی از این عرصه‌ ها باید بر پایه منافع جمعی و بلندمدت صورت گیرد و مدیریت این منابع مشاع باید از طریق حکمرانی دولتی و در قالب طرح‌ های مدون و برنامه‌ ریزی شده انجام شود.

وی تصریح کرد: نمی‌توان منابع طبیعی و جنگل‌ ها را بدون مدیریت مشخص رها کرد هر نوع طرحی اعم از گردشگری، بهره‌ برداری، پاسداری یا حفاظت، مستلزم داشتن برنامه مدون و بودجه اختصاصی است.

عقبگرد مدیریت جنگل های شمال، در پی توقف طرح های جنگلداری

جورغلامی با اشاره به الزامات قانونی در ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم توسعه که سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور را مکلف کرده در چارچوب «طرح مدیریت پایدار جنگل» و «جنگلداری نوین» برای حفظ، احیا و توسعه جنگل‌ های شمال کشور اقدام کند، افزود: متخصصان بر این باورند اجرای اقدامات فنی و حفاظتی در دوره گذار به مدیریت پایدار جنگل ها، بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم توسعه امری حتمی و ضروری است زیرا از سال ۱۳۹۶ با توقف طرح‌ های جنگلداری کلاسیک آمارها و شاخص‌ ها طی ۹ سال نشان می‌ دهد که وضعیت جنگل‌ ها نه تنها پیشرفتی نداشته بلکه در برخی موارد با عقب‌ گرد روبرو شده است.

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران آسیب‌ های ناشی از این وضعیت را قاچاق چوب و تغییرکاربری اراضی، توسعه ناپایدار زیرساخت‌ ها و رها شدن جاده‌ های جنگلی، فقدان نگهداری مستمر زیرساخت‌ های حفاظتی، بروز آفات و بیماری‌ های همه‌گیر ناشی از تغییر اقلیم و چرای بی‌ضابطه دام در عرصه‌های جنگلی برشمرد.

وی تصریح کرد: در این یک دهه توقف طرح‌ های بهره‌ برداری از جنگل ها باعث شده که از حفاظت مؤثر فاصله بگیریم و چارچوب‌ های مدیریتی از جنگل‌ ها حذف شود، هدف ما بازگرداندن ساختار مدیریتی طرح‌ ها به جنگل‌ های شمال است تا این عرصه‌ ها در یک چارچوب قانونی با استفاده از فناوری‌ های نوین و عملیات‌ های پرورشی و بهداشتی طی یک دوره گذار ۳ تا ۵ ساله برای ورود به مرحله مدیریت پایدار آماده شوند.

جورغلامی، در این مسیر بازگشت جنگلبانان به عرصه‌ های جنگلی برای حفاظت را ضروری دانست و گفت: این طرح بار مالی سنگینی به دولت تحمیل نمی‌ کند بلکه از مدل «اقتصاد درون‌ زا» در چارچوب طرح‌ های جنگلداری حمایت می‌ کند، مدلی که از طریق برداشت‌ های ضروری و اجتناب‌ ناپذیر مانند درختان شکسته، افتاده و ناشی از عوامل طبیعی همچنین از طریق زراعت چوب در طرح‌ های درختکاری منابع مالی لازم را تامین می‌ کند.

وی در پاسخ به برخی انتقادات رسانه‌ ها مبنی بر اینکه زراعت چوب تنها با هدف تولید صنعتی و نه حفظ زیبایی است، خاطرنشان کرد: صنوبرکاری‌ های گیلان با هدف تامین نیاز صنایع چوب کشور انجام می‌ شود.

وی با استناد به گزارش‌ های نهادهای نظارتی، مرکز پژوهش‌ های مجلس شورای اسلامی نیز بر لزوم تبیین سازوکارهای شفاف برای اجرای برنامه‌ های مدون مدیریتی تاکید کرده است گفت: بر اساس ماده ۳۶ قانون راه صحیح مدیریت پایدار جنگل از مسیر مصوبه سال ۱۳۹۲ هیات وزیران می‌ گذرد که در آن شاخص‌ ها و نشانگرهای مدیریت پایدار تدوین شده و نباید تفسیرهای دیگری به آن تعمیم داد.

تاکید متخصصین برلزوم بازگشت مدیریت علمی به جنگل‌های شمال و اجرای ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به وجود سازوکارهای نظارتی در طرح‌ های جنگلداری پیشنهاد داد: مجامع علمی و دانشگاه‌ ها به‌ عنوان ناظر مستقل در این فرآیندها فعالیت کنند تا از سوء استفاده‌ های احتمالی جلوگیری شود.

وی پیرامون مدیریت جنگل‌ ها اظهارداشت: در طرح‌ های جنگلداری، سازوکارهای نظارتی و لایه‌های کنترلی پیش‌ بینی شده و نمی‌ توان با زیر سوال بردن تمامی ارکان مدیریتی عملکرد نیروهای مسئول را نقد کرد.

جورغلامی با اشاره به دغدغه‌ های مطرح‌ شده از سوی سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه افزود: لازم است تمامی نهادها در کنار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور برای مدیریت عرصه‌ های طبیعی فعالیت کنند.

وی افزود: سازمان منابع طبیعی در خط مقدم مبارزه با تغییرات اقلیمی و حفاظت از انفال کشور قرار دارد و تضعیف این سازمان تهدیدی برای امنیت زیست‌ محیطی کشور است.

جورغلامی به برخی دیدگاه‌ ها مبنی بر عدم دست‌ زدن به درختان افتاده تجمعی در جنگل ها هشدار داد و اظهارداشت: بسیاری از درختان شکسته و افتاده تجمعی در فرآیندهای قاچاق چوب از جنگل‌ ها قرار می‌ گیرند، به طوری که نیاز صنایع چوبی کشور از طریق منابع نادرست در برخی مناطق تامین می‌ شود.

وی با بیان اینکه جنگل‌ ها نیازمند طرح‌ های مدیریتی مشخص در حوزه‌ های حفاظتی، احیا و اصلاح هستند افزود: ابزارهایی همچون افزایش آگاهی و اغنای افکار عمومی، طراحی نظام پایش و گزارش‌ دهی شفاف، مشارکت واقعی و سودمند جوامع محلی از عواید طرح‌ های جنگل داری، بهره‌ گیری از مجریان بومی، متخصصین حرفه‌ ای جهت تقویت اقتصاد محلی و مسئولیت‌ پذیری مردم در حفاظت از جنگل را می توان برای رفع دغدغه های موجود نام برد.

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران پیشنهاد داد: مجامع علمی، دانشگاه‌ ها و مراکز تحقیقاتی به‌ عنوان ناظران مستقل در این طرح‌ ها فعالیت کنند تا از سوء استفاده‌ برخی جلوگیری شده و مسیر بهره‌ برداری چوبی از جنگل‌ ها کاملا کنترل و شفاف صورت گیرد.

وی با اشاره به نامه اخیر متخصصان این امر به ریاست جمهوری خاطرنشان کرد: طبق اصل ۵۰ قانون اساسی حفاظت از محیط زیست وظیفه‌ ای عمومی است و تمامی عرصه‌ های منابع طبیعی که دارای مالکیت خصوصی نیستند، جزو انفال و تحت مالکیت دولتی محسوب می‌ شوند.

وی با بیان اینکه حفاظت موثر به معنای رهاشدگی جنگل نیست بلکه جنگل‌ ها باید دقیقا منطبق بر قانون مدیریت شوند گفت: حذف جنگلبانان و نیروهای حفاظتی در سال‌ های گذشته خسارت‌ های جبران‌ ناپذیری به جنگل‌ ها وارد کرده است.

جورغلامی تصریح کرد: این ضرورت مدیریت تنها محدود به جنگل‌ های شمال کشور نیست، بلکه جنگل‌ های زاگرس، ایرانی _ تورانی، ارسباران و خلیج عمان نیازمند مدیریت علمی هستند.

وی با تاکید به اینکه قانون گذار با درک ناکارآمدی‌ های گذشته براین باور است تنها با اعمال ممنوعیت و توقف فعالیت‌ ها نمی‌توان جنگل ها را مدیریت کرد افزود: می توان با اجرای اقدامات حفاظتی و بازگرداندن زیرساخت‌ ها و نیروهای حفاظتی به عرصه ها مدیریت پایدار جنگل‌ ها را عملیاتی کرد. بنابراین در این مسیر قانون فصل‌ الخطاب است و باید بر اجرای دقیق آن تاکید ورزید.

هشدار درباره پیامدهای توقف اقدامات حفاظتی از سال ۹۶ تاکنون

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با انتقاد از خلاء مدیریتی ناشی از توقف اقدامات فنی و حفاظتی در سال‌های اخیر در جنگل ها خواستار ترکیب دانش روز با مشارکت جوامع محلی و نهادهای مردم‌ نهاد برای نجات جنگل‌ های شمال شد.

وی در تکمیل اظهارات خود درباره بحران مدیریت جنگل‌ ها هشدار داد: توقف اقدامات فنی و حفاظتی از سال ۱۳۹۶ تاکنون عملا منجر به ایجاد یک خلاء مدیریتی گسترده در عرصه‌ های جنگلی شده به طوری که این وضعیت نه تنها منجر به کاهش توان حفاظتی شده بلکه زمینه را برای تشدید عوامل تخریب و افزایش شاخص‌ های جنگل‌ زدایی فراهم کرده است.

به گفته وی، گزارش‌ های نهادهای نظارتی و بازرسی موید افزایش روند تخریب‌ ها و آسیب به بنیان‌ های پایداری و تاب‌ آوری جنگل‌ ها بوده است.

جورغلامی به مزایای طرح‌ های جدید جنگلداری نوین اشاره کرد و افزود: طراحی برنامه‌ های مدرن با هدف ایجاد اشتغال پایدار و معیشت‌ های جایگزین و حضور پررنگ جنگلبانان در عرصه های طبیعی می‌ تواند به حفاظت واقعی پایدار از جنگل‌ ها کمک و روند تخریب‌ ها را کنترل کند.

ضرورت پایش مستمر و تامین مالی پایدار

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با پیشنهاد راهکارهای عملیاتی برای بهبود وضعیت، بر ضرورت استمرار سازوکارهای شفاف اجرایی تاکید کرد و گفت: باید بر اساس مصوبه سال ۱۳۹۲ هیات وزیران رسته‌های پایش و گزارش‌ دهی مستمر را برای جنگل‌ های شمال فراهم کنیم.

به گفته وی، اکنون سازمان محیط زیست ۱۰ تا ۱۱ درصد جنگل های شمال کشور را مدیریت را در اختیار دارد که نواقصی هم در آن ممکن است، اتفاق بیفتد.

وی با اشاره به چالش‌ هایی نظیر تحریم‌ ها و محدودیت‌ های بودجه‌ ای افزود: باید برای تامین مالی پایدار مدیریت جنگل‌ ها تلاش کرد که این مهم حضور سازمان حفاظت محیط زیست را می طلبد زیرا در رویارویی با بحران‌ هایی نظیر آتش‌ سوزی جنگل‌ ها همکاری تمامی سازمان‌ ها و ارگان‌ ها الزامی است.

جورغلامی خواستار تغییر رویکرد از مدیریت سنتی به سمت «جنگلداری مشارکتی» و «جنگلداری اجتماعی» شد و تصریح کرد: برای حفظ وجب به وجب خاک و درختان باید مردم، جوامع محلی، پیمانکاران بومی و مدیران محلی در فرآیندهای مدیریتی دخیل شوند.

وی اظهارداشت: برای رفع شائبه‌ ها و نگرانی‌ های عمومی مبنی بر بازگشت بهره‌ برداری چوبی از جنگل‌ های شمال ابعاد طرح‌ های حفاظتی و کارآمد باید به طور شفاف برای رسانه‌ ها و نهادهای مردم‌نهاد تشریح و تبیین شود.

بازگشت به مدیریت علمی و بهره‌ گیری از زیرساخت‌ های موجود

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به زیرساخت‌های موجود خاطرنشان کرد: در سال ۱۳۹۶ سرمایه‌ های کلانی از جمله ساختمان‌ های نظارتی، قرقبانی‌ ها و جاده‌ های جنگلی وجود داشت که در صورت بازگشت مدیریت علمی می‌ توان از آنها برای حفاظت پایدار، اطفای حریق، امداد و پایش بهره برداری کرد.

وی ادامه داد: تسریع در بازگشت روند مدیریت پایدار به جنگل‌ های شمال بی شک وظیفه مشترک دانشگاه ها و سازمان منابع طبیعی کشور است اما انتظار می‌رود سازمان حفاظت محیط زیست در این مسیر به سازمان منابع طبیعی کمک کند تا با تکیه بر دانش روز، فناوری‌ های نوین و دریافت بازخوردهای اصلاحی از مجامع علمی مسیری برای حفاظت فعال و توسعه پایدار جنگل‌ ها فراهم کند.